Nie wszystkie klocki LEGO są z ABS-u. Dlaczego przezroczyste części wymagają innego plastiku?

„Klocki LEGO są z ABS-u” — to zdanie jest prawdziwe tylko częściowo. ABS rzeczywiście od dziesięcioleci pozostaje podstawowym tworzywem klasycznych klocków, ale cały system korzysta z wielu różnych materiałów. Powód jest prosty: szyba, opona, pin, zawias i zwykły brick muszą zachowywać się inaczej.

Niektóre części mają być bardzo sztywne, inne elastyczne. Jedne powinny dobrze znosić powtarzane zginanie, inne muszą zachować przejrzystość albo wytrzymać uderzenia. Dlatego materiał dobiera się do funkcji elementu, a nie odwrotnie.

ABS nadal jest fundamentem systemu

ABS, czyli akrylonitryl-butadien-styren, jest materiałem najmocniej kojarzonym z LEGO. Firma stosuje go w większości standardowych elementów od 1963 roku. To właśnie z ABS-u powstaje ogromna część klasycznych cegiełek, płytek i innych sztywnych elementów systemowych.

Według raportu zrównoważonego rozwoju LEGO za 2024 rok ABS odpowiadał za około 85% żywicy wykorzystywanej do produkcji klocków. To pokazuje skalę: nawet jeśli portfolio materiałów się rozszerza, ABS nadal pozostaje najważniejszym tworzywem w systemie.

Nie oznacza to jednak, że sprawdzi się wszędzie.

Dlaczego jeden plastik nie wystarcza?

Różne części mają zupełnie inne zadania mechaniczne. LEGO w swoich materiałach dotyczących bezpieczeństwa i materiałów wymienia kilka tworzyw stosowanych zależnie od funkcji elementu.

• ABS — przede wszystkim sztywne, klasyczne elementy systemowe,
• HIPS — stosowany m.in. w wybranych podstawach i elementach o innych wymaganiach strukturalnych,
• PA — używany tam, gdzie liczy się odporność mechaniczna i praca pod obciążeniem,
• PC — stosowany w części elementów takich jak zawiasy i connectory,
• bio-PE — wykorzystywany w części miękkich i elastycznych elementów,
• SEBS — jeden z materiałów używanych w oponach i elementach elastycznych,
• arMABS — obecnie ważny materiał dla elementów przezroczystych.

To nie jest katalog absolutny dla każdej pojedynczej części, ale dobrze pokazuje, że „plastik LEGO” nie jest jednym materiałem.

Przezroczyste części mają inne wymagania

Przezroczysty element musi spełniać wymagania, które nie są tak istotne dla zwykłego czerwonego czy niebieskiego bricka. Materiał powinien zachować odpowiednią przejrzystość, połysk i stabilność, a jednocześnie nadal pracować w systemie wymiarowym LEGO.

LEGO wskazuje obecnie arMABS jako tworzywo stosowane w transparentnych elementach. To właśnie z niego powstaje dziś wiele szyb, okien i innych przejrzystych części.

Nie będziemy jednak upraszczać tego do stwierdzenia, że arMABS jest „lepszym ABS-em”. Firma nie opisuje go w ten sposób. Istotne jest to, że ma inne zastosowanie i pozwala spełnić wymagania stawiane transparentnym elementom.

20% materiału z recyklingu w ponad 900 transparentnych elementach

Najciekawsza zmiana dotyczy składu tych części. LEGO podaje, że ponad 900 przezroczystych elementów zawiera obecnie 20% materiału z recyklingu — nie licząc barwników.

Materiał pochodzi z odpadów powstających przy produkcji sztucznego marmuru. Firma wykorzystuje je jako surowiec do produkcji arMABS, zamiast traktować wyłącznie jako odpad.

Według LEGO transparentne elementy tego typu pojawiają się w ponad 85% zestawów. To oznacza, że nie jest to eksperyment dotyczący kilku niszowych części, lecz materiał obecny w ogromnej części aktualnego portfolio.

arMABS wszedł do systemu stosunkowo niedawno

W Sustainability Statement za 2024 rok LEGO wskazuje, że arMABS został wprowadzony do transparentnych elementów właśnie w 2024 roku.

To pokazuje, jak ostrożnie firma zmienia materiały. Każda nowa formulacja musi przejść testy bezpieczeństwa, trwałości i zgodności z systemem. Klocek wykonany dziś powinien nadal prawidłowo łączyć się z elementami wyprodukowanymi wiele lat temu.

W przypadku przezroczystych części dochodzi jeszcze kwestia wyglądu. Nawet niewielka zmiana w przejrzystości, odcieniu lub połysku może być szybko zauważalna dla użytkownika.

Dlaczego nie da się po prostu zastąpić wszystkiego jednym „ekologicznym plastikiem”?

To jedno z najczęstszych uproszczeń w rozmowach o materiałach. W praktyce jedna formulacja bardzo rzadko spełnia wszystkie wymagania naraz.

LEGO informowało, że przetestowało ponad 600 różnych materiałów w poszukiwaniu bardziej zrównoważonych rozwiązań. Część nie przeszła dalej z powodu problemów z jakością, trwałością, bezpieczeństwem albo właściwościami produkcyjnymi.

To dobrze pokazuje skalę problemu. Materiał musi nie tylko dobrze wyglądać, ale także zachowywać dokładne wymiary, wytrzymywać wielokrotne łączenie i rozłączanie, nie pękać, być bezpieczny dla użytkownika i działać w istniejącym systemie produkcyjnym.

Ta sama geometria nie oznacza tego samego materiału

Dwa elementy mogą wyglądać podobnie, mieć zbliżone wymiary i łączyć się z tym samym systemem studów, a mimo to być wykonane z innych tworzyw.

To szczególnie dobrze widać w częściach funkcjonalnych. Opona musi się uginać, zawias powinien wielokrotnie pracować bez pękania, szyba ma pozostać przejrzysta, a zwykły brick musi być sztywny i zapewniać bardzo powtarzalną siłę łączenia.

Wszystkie te elementy należą do jednego systemu, ale ich materiałowe zadania są zupełnie różne.

Dlaczego to ma znaczenie dla kolekcjonerów?

Różnice materiałowe nie są tylko ciekawostką techniczną. Mają znaczenie także przy starzeniu się części, zmianach koloru, pękaniu czy różnicach w połysku.

Niektóre problemy historyczne dotyczą konkretnych formulacji i okresów produkcji, a nie „plastiku LEGO” jako jednej kategorii. Dlatego warto rozróżniać materiał, kolor i rocznik elementu zamiast wrzucać wszystkie części do jednego worka.

To dobrze łączy się z naszymi wcześniejszymi materiałami o kruchych brązowych elementach czy zmianach kolorów. W każdym z tych przypadków chemia i technologia produkcji mają realny wpływ na to, jak część zachowuje się po latach.

System jest wspólny, materiały są różne

Najważniejszy wniosek jest prosty: LEGO nie buduje całego systemu z jednego plastiku. Buduje system kompatybilnych części, a materiał dobiera do konkretnej funkcji.

Klasyczny brick nadal pozostaje domeną ABS-u, ale przezroczysta szyba, elastyczna opona, zawias czy miękki element mogą wymagać zupełnie innych właściwości.

Właśnie dlatego rozwój materiałów jest tak złożony. Zmienić surowiec jest łatwo na papierze. Znacznie trudniej zrobić to tak, żeby element nadal wyglądał, działał i pasował do systemu LEGO dokładnie tak, jak oczekuje użytkownik.