Przejdź do głównej treści

Klocki na sztuki

telefon: 601 716 272
Osoba w jasnym swetrze sortuje kolorowe używane klocki z kartonu do białego pojemnika z przegródkami; obok stoi duże miętowe pudełko z klockami.
Inspiracje i ciekawostki

Co dzieje się ze starymi klockami LEGO? Sprawdzamy, jak naprawdę działa LEGO Replay

Tomek Adamczyk Opublikowane w

Pudełko po butach, a w nim kilkaset klocków. Trochę czerwonych, trochę niebieskich, kilka kół, minifigurka bez włosów i płytka, której pochodzenia nikt już nie pamięta. Dziecko dawno wyrosło z zestawów, a dorosły nie ma ochoty sprzedawać części pojedynczo. Czy takie klocki mogą jeszcze komuś służyć?

LEGO Group od kilku lat odpowiada na to pytanie programem LEGO Replay. Można przekazać nieużywane elementy, a następnie — zależnie od kraju — trafiają one do kolejnych dzieci albo stają się materiałem do wytwarzania innych przedmiotów. To brzmi prosto, ale pomiędzy domowym kartonem a nowym odbiorcą działa cała sieć firm, organizacji społecznych, nauczycieli i operatorów logistycznych.

W szóstym odcinku naszej serii „Co LEGO robi poza sprzedawaniem klocków?” sprawdzamy, kto wykonuje tę pracę, co naprawdę oznaczają podawane miliony i dlaczego brytyjski LEGO Replay różni się od amerykańskiego.

Nie fundacja, lecz LEGO Group. Skąd wziął się Replay?

8 października 2019 roku LEGO Group ogłosiła uruchomienie pilotażu Replay w Stanach Zjednoczonych. Pomysł był praktyczny: właściciel mógł spakować używane klocki do kartonu, wydrukować opłaconą etykietę UPS i wysłać je do obsługującego program punktu. Klocki miały zostać przygotowane do dalszej zabawy i trafić do organizacji pracujących z dziećmi. W komunikacie otwierającym program wymieniono Give Back Box, Teach For America oraz Boys & Girls Clubs of Boston.

Organizatorem jest LEGO Group — firma znana z produkcji i sprzedaży zestawów. Nie należy mylić Replay z grantami odrębnej LEGO Foundation, z ofertą szkolną LEGO Education ani z działalnością LEGOLAND. Partnerzy społeczni i logistyczni nie są oddziałami LEGO: każdy odpowiada za inny fragment programu.

Po co producentowi zbiórka rzeczy, które dawno sprzedał? Według oficjalnych wyjaśnień chodzi o przedłużanie użytkowania trwałych elementów oraz o zwiększanie dostępu dzieci do zabawy. Z perspektywy firmy jest to również część strategii gospodarki o obiegu zamkniętym i sposobu budowania relacji z odbiorcami. Ten drugi aspekt jest wnioskiem redakcyjnym, nie ogłoszonym przez LEGO wyłącznym motywem programu. Społeczna korzyść i wizerunkowy interes przedsiębiorstwa mogą istnieć równocześnie.

Jak klocki z amerykańskiego domu trafiają do kolejnych dzieci?

W USA proces zaczyna się od wyboru elementów. Nie trzeba mieć pełnego zestawu ani zachować instrukcji. Wystarczą pojedyncze klocki, płytki, minifigurki lub części z różnych zestawów. Według obecnej amerykańskiej listy można przekazywać także LEGO DUPLO i Technic. Gotowe konstrukcje trzeba jednak rozłożyć, a elektronikę, baterie, elementy innych producentów, opakowania i instrukcje odłożyć osobno.

Darowiznę umieszcza się w kartonie, drukuje etykietę zapewnioną w ramach Replay i zanosi paczkę do wskazanego przewoźnika. W Stanach Zjednoczonych opis programu przewiduje obsługę przesyłek UPS z każdego stanu, także z Alaski i Hawajów. Darczyńca nie powinien samodzielnie wysyłać paczki za granicę, zakładając, że oficjalna amerykańska etykieta będzie tam ważna.

Po odbiorze klocki są sortowane, sprawdzane i czyszczone. Już w komunikacie z 2019 roku LEGO Group opisywała ręczną kontrolę elementów i współpracę z Give Back Box. Nie znaczy to, że każda wysyłka z każdego roku przechodziła niezmiennie przez dokładnie ten sam magazyn. W aktualnych materiałach LEGO przedstawia przebieg procesu, ale nie udostępnia pełnej, stale aktualizowanej mapy wszystkich operatorów i miejsc przygotowania darowizn.

Ważny szczegół kryje się w amerykańskim regulaminie: LEGO Group zastrzega możliwość łączenia oddanych elementów z innymi klockami używanymi lub nowymi, aby przygotowane pudełka nadawały się do zabawy i odpowiadały zobowiązaniom wobec partnerów. Zatem konkretna paczka od konkretnej rodziny nie musi trafić w całości do jednego dziecka. To system zbiorowej redystrybucji, a nie śledzenia losu każdej pojedynczej cegiełki.

Końcowym produktem w USA nie jest odtworzony zestaw z numerem katalogowym. Dzieci otrzymują mieszankę elementów oraz materiały z pomysłami na budowanie. W tym rozwiązaniu brak instrukcji do dawnego modelu nie jest przeszkodą: celem jest swobodna zabawa, a nie wierne odtworzenie pudełka sprzed lat.

First Book i szkoły. Kto faktycznie przekazuje pudełka?

LEGO Group może zorganizować zbiórkę i przygotowanie klocków, ale nie ma bezpośredniego kontaktu ze wszystkimi szkołami i dziećmi. Dlatego znaczenie mają niezależni partnerzy. Jednym z kluczowych w Stanach Zjednoczonych jest First Book, organizacja pracująca z nauczycielami i społecznościami o ograniczonym dostępie do zasobów edukacyjnych. Aktualny regulamin USA wskazuje dystrybucję pudełek Replay do nauczycieli i osób prowadzących programy w społecznościach związanych ze szkołami Title I poprzez sieć First Book.

To wyjaśnia, dlaczego ważną jednostką w raportach jest pudełko dla klasy, a nie zawsze osobna paczka dla jednego dziecka. Jedne klocki mogą służyć całej grupie przez długi czas. Jest to zaleta praktyczna, ale zarazem utrudnia przeliczanie darowizn na jednoznaczną liczbę indywidualnych odbiorców.

W opisie starszej współpracy First Book z LEGO Group, obejmującej materiały edukacyjne Build the Change, partner podał 18 006 pudełek Brick Play Boxes przekazanych klasom przez Replay. Na aktualnej stronie partnerstwa znajduje się też informacja o 27 717 pudełkach przekazanych klasom w roku szkolnym 2025/26. Oba wyniki odnoszą się do określonych działań opisywanych przez First Book. Nie dodajemy ich do siebie ani do całej skali Replay: bez jednoznacznej informacji o zakresie danych groziłoby to podwójnym liczeniem.

W tej samej relacji First Book informuje o zasięgu kursów i wydarzeń Build the Change. Tego zasięgu również nie wolno automatycznie przypisywać samym pudełkom Replay. Klocki są jednym z narzędzi używanych podczas szerszych zajęć, a nie jedynym powodem udziału dzieci.

Kanada: podobna idea, inni partnerzy

LEGO Replay jest dostępny również w Kanadzie. Tam także można oddać używane elementy do przygotowania i ponownego wykorzystania. Kanadyjska strona LEGO wymienia wśród sieci partnerskiej First Book Canada, Right To Play, True North Aid i Canadian Red Cross. To istotne przypomnienie, że jeden program może korzystać w różnych krajach z innych kanałów społecznych.

Materiały samej LEGO Group nie są całkiem spójne co do pierwszego roku działalności kanadyjskiej: na stronie o przedłużaniu życia klocków pada 2020, natomiast w komunikacie o brytyjskim pilotażu firma podała 2021. Bez dodatkowego wyjaśnienia, czy chodzi o pilotaż, start operacyjny czy szersze uruchomienie, nie będziemy udawać precyzji, której źródła nie zapewniają.

Wielka Brytania: tu stary klocek może stać się pojemnikiem

Najciekawsza różnica pojawiła się w styczniu 2024 roku. LEGO Group ogłosiła brytyjski pilotaż Replay, ale nie jako prostą kopię amerykańskiego systemu. Zbierane elementy miały być przetwarzane na nowe przedmioty przydatne w szkołach — na przykład pojemniki do przechowywania zabawek. Gotowe pojemniki są następnie wypełniane klockami z innych źródeł i przekazywane dzieciom za pośrednictwem organizacji dobroczynnych.

W komunikacie otwierającym pilotaż oraz na stronie współpracy z Argos wymieniono partnera In Kind Direct. Z kolei główna brytyjska strona LEGO Replay wskazuje obecnie The Multibank. Dokumenty potwierdzają te nazwy w swoich kontekstach, lecz same nie wyjaśniają jednoznacznie, kiedy i czy jeden model współpracy zastąpił drugi. Nie będziemy przedstawiać tego jako potwierdzonej zmiany operatora.

Różnią się również zasady oddawania elementów. Aktualna główna strona UK dopuszcza standardowe klocki LEGO System, minifigurki i płytki bazowe, ale wyklucza DUPLO i Technic. Amerykańskie i kanadyjskie wykazy dopuszczają te dwie grupy. Dla osoby chcącej oddać zawartość wielkiego pudła to nie jest detal: trzeba stosować zasady konkretnego kraju, a nie ogólną listę znalezioną w internecie.

W brytyjskim modelu to zatem niekoniecznie te same klocki wracają do zabawy w tej samej postaci. Część materiału zmienia funkcję. Słowo „recykling” ma tu sens inny niż „ponowne użycie” — i za chwilę zobaczymy, dlaczego nie należy ich wrzucać do jednego worka.

191 tysięcy pudełek i 300 milionów klocków. Co dokładnie mierzą te liczby?

W komunikacie na pięciolecie programu z 30 października 2024 roku LEGO Group podała dla USA: 191 tysięcy rozdysponowanych pudełek Replay, 300 milionów klocków wykorzystanych ponownie, prawie 400 tysięcy dzieci objętych programem i ponad 10 tysięcy edukatorów. To imponująca skala, ale ważna jest etykieta źródła: skumulowane wyniki zadeklarowane przez firmę w 2024 roku, nie niezależny pomiar skutków ani stan na październik 2026.

Pudełko to konkretna jednostka dystrybucji. Liczba elementów mówi o ilości materiału ponownie wprowadzonego do obiegu. Liczba dzieci ma bardziej złożone znaczenie. W raporcie rocznym LEGO Group za 2025 rok, na stronie 38, podano, że część wskaźników zasięgu dzieci powstaje na podstawie szacunków partnerów oraz przyjętych założeń. W przypadku darowizn pudełek Replay oszacowanie liczby dzieci opiera się na próbach regionalnych. Nie należy więc opisywać każdej osoby z raportu tak, jakby była indywidualnie policzonym, zweryfikowanym odbiorcą paczki.

Różne regionalne strony LEGO prezentują też liczniki darowizn i odbiorców, ale nie zawsze wraz z jednolitą datą aktualizacji i definicją zakresu. Nie łączymy ich bezkrytycznie w jeden rzekomy globalny wynik. Znacznie uczciwiej podać dobrze datowany komunikat oraz pokazać, co można — i czego nie można — z niego wywnioskować.

Kto pokrywa koszty i czy darczyńca dostaje zapłatę?

W krajach objętych Replay program zapewnia przewidziany lokalnie mechanizm bezpłatnego nadania przesyłki. Nie oznacza to oczywiście, że transport, sortowanie, mycie, kontrola i ponowne pakowanie nie kosztują. Oznacza tylko, że w standardowej procedurze darczyńca nie opłaca etykiety. Obecny amerykański regulamin wyraźnie stanowi, że darowizna jest dobrowolna i bez wynagrodzenia; nie wystawia się także dokumentacji podatkowej z tytułu przekazania klocków.

Regulamin USA zawiera jeszcze mniej oczywisty szczegół: własność przesyłanych klocków przechodzi na organizatora zgodnie z warunkami przekazania paczki przewoźnikowi. Nie ma więc obietnicy, że nieprzyjęte elementy zostaną odesłane pierwotnemu właścicielowi.

Nie znaleźliśmy natomiast publicznego, odrębnego budżetu LEGO Replay, w którym rozpisano by pełne roczne koszty przesyłek, magazynowania, pracy ludzi, czyszczenia i dystrybucji oraz to, jaka ich część przypada na poszczególnych partnerów. Dlatego nie da się rzetelnie podać kosztu jednego pudełka ani jednej godziny zabawy. Nie ma też podstaw, aby automatycznie przypisywać wydatki programu LEGO Foundation. Za organizację i komunikację Replay odpowiada LEGO Group, a konkretne czynności wykonuje sieć współpracujących podmiotów.

Ponowne użycie a recykling. Czy Replay naprawdę pomaga środowisku?

Tu trzeba oddzielić dwa pytania. Pierwsze: czy dzięki programowi klocki mogą dłużej pozostawać w użyciu? W modelu północnoamerykańskim odpowiedź jest konkretna: darowane elementy po przygotowaniu wracają do zabawy. Drugie pytanie: czy cały system — z przewozem, sortowaniem, czyszczeniem i dystrybucją — ma mniejszy ślad środowiskowy niż wszystkie realne alternatywy? Tego same liczby pudełek nie dowodzą.

Według zasad gospodarki o obiegu zamkniętym opisywanych przez Ellen MacArthur Foundation warto możliwie długo zachowywać funkcję i wartość istniejącego produktu. Ponowne użycie gotowego klocka i przetworzenie tworzywa na pojemnik to różne strategie. W drugim procesie traci się pierwotny produkt, choć materiał może otrzymać nowe zastosowanie. Nie znaczy to jednak automatycznie, że każdy przypadek użycia jest lepszy od każdego przypadku recyklingu — wynik zależy od stanu elementów, transportu i alternatywnych scenariuszy.

Rzetelne porównanie środowiskowe wymagałoby danych o odległościach przewozu, energii i wodzie zużytej do czyszczenia, ilości odpadów po selekcji, procesie przetwarzania tworzyw i tym, jakie produkty rzeczywiście udało się zastąpić. W dostępnych materiałach o Replay nie znaleźliśmy kompletnego porównawczego bilansu tych procesów. Wniosek, że cały program „oszczędził” konkretną liczbę ton CO2, byłby więc nieuprawniony.

To nie przekreśla społecznej wartości kolejnych okazji do zabawy. Pokazuje jedynie, że udane przekazanie klocków, szacowany zasięg dzieci i korzyść klimatyczna to trzy różne wskaźniki.

Dlaczego nie mogę wysłać paczki z Polski?

Na 25 października 2026 roku oficjalny Replay obsługuje USA i Kanadę oraz brytyjski pilotaż. Polska nie znajduje się wśród krajów objętych zbiórką. LEGO nie podało na sprawdzonych stronach wiążącej daty uruchomienia polskiej wersji. Nie ma sensu drukować zagranicznej etykiety i zakładać, że krajowa przesyłka zostanie przyjęta na tych samych zasadach.

Nie oznacza to, że używane klocki muszą pozostać na zawsze w szafie. Można przekazać je rodzinie, znajomym, sąsiedzkiej świetlicy lub lokalnej organizacji pracującej z dziećmi. Przed wizytą warto jednak uzgodnić z odbiorcą, czy rzeczywiście przyjmie części, w jakim stanie i w jakiej ilości. Dla szkoły darowizna dwóch posegregowanych pojemników może być bardziej użyteczna niż ogromny worek nieprzejrzanych przedmiotów.

LEGO zaleca przy samodzielnym czyszczeniu używać wody o temperaturze nie wyższej niż 40°C, miękkiej ściereczki lub gąbki i ewentualnie łagodnego detergentu. Nie poleca pralki, zmywarki ani suszenia wysoką temperaturą, która mogłaby odkształcić elementy. Elektronikę trzeba traktować osobno, zgodnie z właściwymi zasadami bezpieczeństwa i utylizacji. To praktyczna alternatywa dla kraju, w którym oficjalne Replay jeszcze nie działa.

LEGO Replay a Build to Give: podobny cel, zupełnie inny mechanizm

W poprzednim odcinku tej serii opisaliśmy Build to Give. Tam uczestnik wykonuje zadanie kreatywne — na przykład buduje i pokazuje serce — a LEGO Group deklaruje przekazanie nowych zestawów poprzez organizacje partnerskie, zgodnie z regułami danej kampanii. Uczestnik nie oddaje swoich klocków.

Replay działa inaczej. To właściciel przekazuje już używane elementy, a potem rozpoczyna się praca zbiórkowa, logistyczna i społeczna. W obu przypadkach związek między LEGO Group a zewnętrznymi organizacjami ma znaczenie, ale nie wolno sumować ich wyników bez sprawdzenia definicji. Są to odrębne inicjatywy, a nie dwie nazwy tego samego systemu.

Druga szansa dla klocków. I trudniejsze pytania dla organizatora

Najciekawsze w LEGO Replay nie jest to, że firma zachęca do dzielenia się zabawkami. Ludzie robią to przecież od pokoleń. Interesujące jest zbudowanie procesu, który próbuje działać na większą skalę: przyjąć nieskompletowane, różnorodne elementy, sprawdzić je, przygotować i przez partnerów dostarczyć tam, gdzie mogą posłużyć kolejnym dzieciom.

Udokumentowane dostawy i liczba rozdysponowanych pudełek pokazują, że nie jest to tylko hasło na stronie internetowej. Jednocześnie nie znamy pełnych kosztów operacji, jednolitego bilansu środowiskowego wszystkich wariantów ani równie mocnego pomiaru długotrwałych efektów edukacyjnych. To nie zarzut sam w sobie, lecz granica dostępnych danych.

Jeśli z całej historii warto zapamiętać jedno zdanie, to właśnie to: LEGO Replay nie jest magiczną maszyną do zamieniania starych klocków w dobro — jest programem, w którym rzeczy, ludzie, pieniądze i instytucje muszą zadziałać razem. Dopiero wtedy zawartość zapomnianego kartonu rzeczywiście dostaje drugie życie.

Źródła i dokumenty

Może ci się spodobać również